Thuis en op het werk

Dagelijkse Tai Chi beoefening

Tai Chi leren

Beoefenaars van Tai Chi beginnen meestal met het leren van de vorm. Iedereen kan dit leren, onafhankelijk van leeftijd of lichamelijke kracht. Aanvankelijk zal de aandacht meer bij de uiterlijke verschijning liggen. Het is normaal dat in het begin dit er hoekig uit ziet en er veel spanning wordt opgebouwd. Na verloop van tijd, als de bewegingen meer vanzelfsprekend worden, zal je ook andere aspecten van Tai Chi onder de knie krijgen zoals ontspannen, balans, vol en leeg, (buik) ademhaling en beheersing van de energiestroom, de Chi, gedurende de oefening. Je leert hoe ontspannen een tweede natuur kan worden zodat je zelfs onder de meest stressvolle situaties rustig en in balans kan blijven. taichizon (5K)

Je probeert in het hier en nu te blijven en niet met je gedachten af te dwalen naar de boodschappen die je morgen moet doen of wat er gisteren gebeurd is. Dit is een van de eerste dingen die je op trainingen leert. Het gaat er om dat je bewust bent van je bewegingen, van je balans en je ademhaling en kan voelen of je ergens onnodig kracht gebruikt of tijdens een beweging uit balans bent. Tai Chi leert je bewust met je lichaam en geest om te gaan, bewust te bewegen, bewust te ademen en bewust focus te hebben op wat je doet. Het is als het ware een ontdekkingstocht in jezelf.

Dagelijkse oefening

Om enig effect van Tai Chi te hebben zal je regelmatig moeten oefenen. Dagelijks een half uurtje is niet veel maar doet een hoop. Een paar simpele Qi Gong oefeningen en rustig wat vormoefeningen geeft je na afloop een lekker ontspannen gevoel en zorgt dat steeds verder groeit. Het komt dus wel neer op een beetje discipline en regelmaat. Een agenda is een grandioos hulmiddel voor trainingen. Zet je Tai Chi momenten in je agenda en hou je er aan. Je zal jezelf dankbaar zijn.

Tai Chi toepassen

Wat brengt het leren van een krijgskunst mij in de praktijk? In de volgende paragrafen zal ik een aantal kenmerkende eigenschappen van Tai Chi toelichten met daarnaast wat dat in de dagelijkse praktijk voor je kan betekenen.

Ontspanning (Sung)

De begrippen balans en ontspanning staan centraal in de Tai Chi. Oefeningen dienen met zo min mogelijk inspanning uitgevoerd worden en in perfecte balans. Ontspannen betekent hier geen overbodige spierspanning hebben. Alleen die spieren spannen die je voor een bepaalde beweging nodig hebt en met precies voldoende spierspanning. Doen we dit met alerte aandacht dan komen we in een toestand die de Chinezen “Sung” noemen. Hier trainen we hard op bij Tai Chi. Ontspannen is een werkwoord!

In de krijgskunst is ontspanning van levensbelang. Een ontspannen spier reageert sneller dan een gespannen spier wat het verschil tussen leven of dood kan betekenen.
In het dagelijks leven hebben we ook vaak conflicten waarin kalmte (ontspanning) ons kan redden. Denk maar eens aan verkeerssituaties, conflicten op het werk of b.v. iemand die voorkruipt in de supermarkt. Als je ontspannen kan blijven (in een gevecht of stress situatie) zal je helder kunnen blijven denken en rustig overwogen beslissingen kunnen nemen. Hiermee ben je in staat een escalatie te voorkomen. Het beste gevecht is een vermeden gevecht.

Langdurige stress leidt tot ernstige problemen variërend van hoofdpijn, rugklachten, ingewanden stoornissen tot (ernstige) hartproblemen. Niet voor niets, met name in deze tijd van veel haast en stress, dat ik ontspanning bovenaan mijn lijstje heb staan.

Innerlijke kracht

Anders dan in de “harde” krijgskunsten gebruikt Tai Chi “innerlijke kracht” en energie in plaats van spieren en uiterlijke kracht. Het volgt het Taoïstische principe dat zachtheid de hardheid overwint, zoals een rivier uiteindelijk een grote kei die op zijn weg komt overwint.

Wat is dat nou, innerlijke kracht? Voor mij heeft dit veel te maken met stevig op je benen staan, goed geaard zijn, weten wat je wil en een goede uitstraling. Bij Tai Chi leer je goed op je benen te staan, je zwaartepunt naar beneden te brengen en je rug te rechten. Je zal hierdoor niet makkelijk overgegooid worden (letterlijk) maar het geeft je ook een solide uitstraling. Bedenk dat 90% van de communicatie uit lichaamstaal bestaat dus je omgeving zal dit ongetwijfeld zien! We kennen niet voor niets uitdrukkingen als: "een rechte rug hebben" of "stevig in je schoenen staan". Dit refereert naar mentale eigenschappen (innerlijke kracht) uitgedrukt door een lichamelijke metafoor.

“Gebruik je gedachten, niet je kracht”

Scherp waarnemen

Dit is een vervolg op het ontspannen. Als we eenmaal ontspannen zijn en tot innerlijke rust gekomen dan kunnen we rustig observeren en onbevooroordeeld om ons heen kijken. De zintuigen van een Tai Chi bokser werden vroeger gescherpt om zuiver waar te kunnen nemen wat de tegenstander zou gaan doen. Als de tegenstander een aanval in gaat zetten reageer je met een tegenbeweging voor de aanval een feit is. Of in de woorden van Yang Cheng-Fu: “Begin later maar kom eerder aan.”.

Hoe vaak interpreteer je wat je waarneemt? Bij Tai Chi leren we te voelen zonder te interpreteren, de primaire (dierlijke) reflexen te gebruiken zonder na te denken. Het doel is scherp waar te nemen wat er gebeurd, observeren zonder te aandacht af te laten dwalen en te handelen naar de situatie van dat moment. Doe je dit vanuit ontspannen aandacht dan zit je in je eigen kracht.
Scherp waarnemen betreft ook je eigen situatie. Het voelen van je balans, voelen van spanningen en het voelen van de bewegingen. Ben je in staat goed naar binnen te voelen dan ben je in staat te voelen wanneer je uit balans raakt, gespannen bent, enz. Dan kan je tijdig actie ondernemen voor het erger wordt.

Ademen

Ademen is een belangrijke bron van (natuurlijke) energie. Helaas vergeten veel mensen gedurende hun leven goed te ademen en komen dan energie tekort. In Tai Chi wordt gebruik gemaakt van de natuurlijke buikademhaling als bron van energie en balans en beoefenen we (soms) de inverse ademhaling om meer energie in de beweging te krijgen. De bewegingen van de Tai Chi worden gesynchroniseerd met het ritme van de ademhaling waarmee het een vloeiend geheel wordt.

De resultaten komen verrassend snel. Al in het begin levert Tai Chi de beoefenaren een beter evenwichtsgevoel op. Na enig trainen leert men ook het gevoel van stromende Chi herkennen. Wanneer ontspannen je tweede natuur geworden is zal je merken dat je overal, zelfs wachtend in de rij bij het postkantoor, Tai Chi kan toepassen en je kan ontspannen.

Chi ofwel energie

De beoefenaar van Tai Chi leert de Chi naar willekeurige lichaamsdelen brengen. Dit wordt geleerd door meditatie en visualisatie technieken. De gevechtstoepassing is dat hierdoor meer energie in een beweging (slag, stoot, draai) gelegd kan worden. Door de Chi naar een lichaamsdeel te sturen verandert dit in een effectiever wapen. Omgekeerd wordt ook geleerd de energiecentra van de tegenstander aan te vallen om hem zo uit te schakelen. De helende kant van Tai Chi is daarna weer nuttig om snel te herstellen om zo een voordeel te behalen op de tegenstanders die dit niet beheersen.
Een meer alledaagse toepassing vinden we in het z.g. energetisch genezen (magnetiseren, reiki, etc.). Dit is een techniek waarbij energie naar een lichaamsdeel gestuurd wordt ter bevordering van de genezing van verwondingen en blessures. Het is met name vanwege dit aspect dat er bij veel westerlingen een grote interesse is voor Tai Chi.

Praktische tips

Voor het oefenen kan je het beste makkelijk, ruim zittende kleren aantrekken en je kan het liefst geen metalen armbanden of kettingen om hebben.
Oefenen kan in principe overal waar je de ruimte hebt maar het prettigst is het nog altijd buiten, in de vrije natuur. Belangrijk is dat je een plek en een tijdstip om te oefenen kan vinden waarop je jezelf kan ontspannen
Oefen niet direct na het nuttigen van een maaltijd of alcohol. Ook is het verstandig na het oefenen ongeveer een half uur te wachten alvorens iets te nuttigen (afgezien van water of thee). De opgewekte Chi heeft dan de tijd om zich te zetten.
De beste tijdstippen om te oefenen zijn 's ochtends vroeg of 's avonds voor het slapen gaan. Dat zijn de momenten van de dag dat de zon halverwege vol en leeg is, de momenten dat Yin en Yang in balans zijn.
Oefen alleen de bewegingen die je min of meer kent. Het is veel moeilijker een verkeerd aangeleerde beweging te veranderen dan er een goed aan te leren.
Probeer een rustige mentale toestand en focus te krijgen alvorens met Tai Chi te beginnen. Dit kan je bereiken door het doen van eenvoudige Chi kung oefeningen. Soms zal je merken dat in de Wu Chi houding gaan staan al voldoende is om focus te verkrijgen en de Chi te voelen stromen.

Wu Chi (Wuji)

Tijdens de trainingen heb ik het vaak over de Wu Chi houding. Ik zal hier samenvatten wat dat is en waar op moet letten.

Zet je neer voeten op schouderbreedte, de punten van de tenen wijzen naar voren en je gewicht is gelijkmatig over beide voeten verdeeld. Dit is een z.g. 50-50 houding.
Wees je volledig bewust van je omgeving met al je zintuigen. Voel de wind op je huid, ruik je omgeving, hoor zelfs de zachtste geluidjes. Luister naar je lichaam. Oefen een losgelaten, open en rustig bewustzijn.
Laat alle spanningen (lichamelijk en geestelijk) los en ontspan volledig maar je moet niet slap zijn. Ontspannen betekent hier het los laten van alle overbodige spanning. Ontspannen is een werkwoord, je moet er wel iets voor doen want voor je het weet bouw je weer ergens spanning op. Bekende plaatsen waar spanningen zich neigen op te hopen zijn de nek en de rug. Ontspan en geniet. Deze toestand heet "Sung". Dit staat voor alert maar ontspannen, losjes, open, ontvankelijk, bewust en kalm.
Buig je knieën een beetje, kantel je bekken zodat je onderrug recht trekt. Alsof er een zwaar gewicht aan je staartbeen hangt. Je hoofd wordt als het ware aan je fontanel omhoog getrokken. Je nek trekt daarbij recht en de kin trekt daardoor automatisch iets in.
Trek je borstbeen iets in. Dit is het tegenovergestelde van het commando: "Borst vooruit".
Laat je schouders zakken. De zwaartekracht helpt je daarbij. Ontspan de schouders.
Adem ontspannen en regelmatig in door de neus en houd de lippen losjes op elkaar. Gebruik de buikademhaling. Naarmate de buik meer ontspannen is zal de buik verder naar voren willen komen op de inademing. Laat dit gebeuren. Adem ook weer volledig en diep uit.
Kijk met een starende blik zonder ergens op te fixeren. Je kan dan vanuit je ooghoeken 180 graden rond kijken. Dit heet ping shi.
Je armen hangen op een natuurlijke wijze naar beneden, alle gewrichten zijn geopend en ontspannen. De palmen wijzen naar beneden en de vingers naar voren.
Raak met het tipje van de tong je gehemelte aan.

Tai Chi - Uden is aangesloten bij: